GESCHIEDENIS: WEBQUEST SCHEPEN VAN DE GOUDEN EEUW

Voor leerlingen van de bovenbouw

Doel:

Je leert dat in de Gouden Eeuw het meeste vervoer over het water ging. Bijna al het transport ging per schip. Maar schepen werden ook gebruikt om oorlog te voeren.

Je maakt kennis met een heleboel verschillende soorten schepen.

Ook leer je zoeken op internet. Je maak kennis met het grote naslagwerk op internet: Wikipedia.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina

Een dergelijk naslagwerk noemen we encyclopedie.

Je kunt ook plaatjes zoeken in Wikipedia: http://images.google.nl/imghp

Opzet:

Lees de achtergrondinformatie Geschiedenis schepen van de Gouden Eeuw. In dit stukje worden een paar scheepstypen genoemd, die in het binnenland werden gebruikt.

De bij de achtergrondinformatie afgebeelde plaatjes zijn ook te vinden op internet.

Maak de opdrachten. Ze bestaan uit onderzoek op internet naar schepen van de Gouden Eeuw.

Tips om gemakkelijker te zoeken op internet:

Kies je zoekwoorden met zorg. Je kunt ook delen van zinnen gebruiken. Als je je zoekwoord tussen dubbele aanhalingstekens plaatst, worden alleen zoekresultaten gegeven voor het woord dat je opgegeven hebt. Dus: "waterschip" in plaats van: waterschip

Lees pagina 27 en 28 uit het boek Helden van de Honte

Opdracht 1: Individuele leerling, of kleine groepjes

Zoek op internet zoveel mogelijk schepen van de V.O.C.

Ga bijvoorbeeld naar het internetadres: http://voc-kenniscentrum.nl/vocschepen.html

Bestudeer deze internetsite.

Schrijf zoveel mogelijk namen op van V.O.C.-schepen. Kies er vijf uit en schrijf op wat voor soort schepen het zijn en waar ze voor gebruikt worden.

Maak een tekening van minstens een van de schepen.

Beantwoord de volgende vragen:

Noem drie landen waar de V.O.C.-schepen heen voeren voor handel.

1......

2......

3......

 Wat vervoerden de V.O.C.-schepen? Noem drie producten.

1......

2......

3......

 Opdracht 2:

Zoek op internet zoveel mogelijk oorlogsschepen uit de Gouden Eeuw.

Zoek ook in Wikipedia, http://nl.wikipedia

Schrijf zoveel mogelijk soorten soorten oorlogsschepen op en zoek er plaatjes bij. Druk die af. Maak er een mooi werkstuk van.

Schrijf op of er een verschil is tussen koopvaardijschepen en oorlogsschepen.

Variatie 1

Opdracht:

Zoek op internet schepen waar Michiel de Ruijter op heeft gevaren. Zoek ook in Wikipedia.

Het meest bekende schip is "De Zeven Provincien", hierbij afgebeeld.

Hoe kwam Michiel de Ruijter aan die naam?

Kun je nog meer schepen noemen waar Michiel op heeft gevaren?

..................................................., ............................................,................................................

.....................

Variatie 2 Een grote internetsite over onderwijs is "Davindi".. 

http://davindiplus.kennisnet.nl

Klik op basisonderwijs, kies bijvoorbeeld geschiedenis.

Zoek ook in Wikipedia.

Schrijf zoveel mogelijk soorten schepen op die in de Gouden Eeuw gebruikt werden.

Kies 5 verschillende schepen uit. Let op: kies niet de schepen die al genoemd zijn in de achtergrondinformatie.

Schrijf op waar deze schepen voor gebruikt worden. Zoek er plaatjes bij en druk ze af.

Achtergrondinformatie

In de Gouden Eeuw speelde het water een belangrijke rol. Binnen de Nederlanden lag de Zuiderzee waar het kon spoken. Het noorden van het land werd afgesloten met een groep eilandjes achter de Waddenzee. Zeeland was niet meer dan een eilandengroep die regelmatig overstroomd werd.

Plaatje Nederland

Overal waren rivieren, plassen en sloten.

Tussen de steden waren wel wegen, maar reizen over land kostte veel tijd. Wegen waren stoffig en vol kuilen. Bovendien was het niet veilig om per koets te reizen. Overal waren struikrovers.

Water was dus de belangrijkste verbindingsweg. En als het nodig was, groef men een kanaal pm vervoer over water mogelijk te maken. Zo werden vaarten gegraven voor het vervoer van turf, dat gebrukt werd voor verwarming.

Duizenden schepen waren er in gebruik om het land in en uit te varen. Daar komen nog duizenden schepen bij die in het binnenland heen en weer voeren voor het vervoer van mensen en vracht. Veel types schepen werden voor meerdere doelen gebruikt, of ze werden voor andere doelen aangepast. Een walvisvaarder had natuurlijk een ander soort lading dan een schip dat slaven moest vervoeren. Zo moest een oorlogsschip niet alleen sterk genoeg zijn om alle kanonnen te kunnen dragen, het moest ook makkelijk wendbaar zijn.

Een van de meest succesvolle en makkelijk te herkennen schepen was de "fluit". Dit was een schip met een brede romp en een smaller dek. Deze driemaster wordt op veel schilderijen afgebeeld. Hij werd ook gebruikt voor de V.O.C. maar het schip bleek niet goed tegen tropische temperaturen te kunnen. Daarvoor werd het aangepast.

Oude versjes vertellen over het vervoer van mensen over water:

Schuitje varen, theetje drinken

Varen we nar de overtoom

Drinken we zoete melk met room

Zoete melk met brokken

Kindje mag niet jokken.

Welke schepen waren er in de Gouden Eeuw?

Voor het gemak delen we de schepen in als volgt:

A. binnenscheepvaart, vissersschepen en schepen voor het vervoer van producten en/of mensen.

B. handelsschepen voor de grote vaart, Oost-Indie, West-Indie walvisvaart

C. Oorlogsschepen, hier gaat opdracht 2 over.

De opdracht van variatie 1 gaat over schepen waar Michiel de Ruijter op heft gevaren.

De opdracht van variatie 2 is algemener. 

Bij A. Een paar soorten schepen voor de binnenvaart noemen we hier:

Beurtschip

Dit werd gebruikt voor de beurtvaart. Verschillende types schepen werden hiervoor gebruikt, maar meestal platbodems zoals de schouw op dit plaatje. Met platbodem bedoelen we een schip met een platte bodem. Zonder kiel, die ook in ondiep water kon varen. Aam beide zijkanten zit een zwaard Platbodems hebben links en rechts een zwaard nodig om te voorkomen dat een schip zijwaarts wegglijdt.

Voor regelmatig vervoer was een systeem van vervoer georganiseerd. Kooplieden wisten precies wanneer ze met een dergelijk schip mee konden en wat de kosten waren. Het vervoer van een kinderkakstoel van Amsterdam naar Groningen kostte bijvoorbeeld zes stuivers. Voor die prijs kon je ook honderd pond koffiebonen versturen.

Trekschuit

Er gingen steeds meer mensen reizen van de ene stad nar de andere. Hiervoor werd de trekschuit gebruikt. De schipper stond aan het roer. Hij had een knecht die moest oppassen voor obstakels. (dingen die in de weg lagen) . Langs de kade liepe een paard dat de trekschuit aan een touw vooruit trok. Dat touw was ongeveer 20 meter lang. Op het paard zat de jager, meestal een jongen.

Er was een complete en betrouwbare dienstregeling gemaakt. De schipper kreeg een boete als hij te laat vertrok. Reizen per trekschuit was niet duur. Een enkeltje Haarlem-Amsterdam kostte maar vijf stuivers. Het dagloon van een ongeschoolde arbeider was in die tijd 15 tot 20 stuivers. Je zat op harde banken in het ruim. De enige bescherming tegen wind, regen en sneeuw was een zeil. De snelheid van de de schuit was ongeveer zeven kilometer per uur.

Waterschip

Dit sterke schip werd gebruikt om verse vis naar de markt te vervoeren. Onder in het schip as een gote bak met gaatjes. Die bak werd bun of beun genoemd. Hierin bleef de vis vers. Het waterschip had geen zijzwaard maar een kiel. Met de steile voorsteven en het lage achterschip is het gemakkelijk te herkennen. In het begin werd er alleen vis mee vervoerd. Al gauw merkte men dat je er ook prima mee kon vissen. Dat deed men met een nieuwe methode: de kuilvisserij. De kuil is een groot net dat aan een schip of tussen twee schepen werd gehangen. Men ving er van alles mee: haringen, palingen en garnalen. De visser ging pas naar huis als het schip helemaal vol was. Al gauw was er van overbevissing sprake en werd de bun verboden. De Zeeuwse waterschepen hebben tot ongeveer 1850 gevaren.